Fenomen niewidzialnych nierówności: bariery podmiotowości decyzyjnej kobiet odnoszących sukcesy.
Badania realizowane w ramach grantu Ministerstwa Nauki i Edukacji, w ramach programu „Perły Nauki”
(nr PN/01/0319/2022),
proj. pod nazwą „Kontinuum zależności decyzyjnej awansujących kobiet a posttransformacyjna autonomia podmiotowa.”
O projekcie
Celem projektu jest analiza nierówności w alokacji społecznej ze względu na płeć w życiu młodych, odnoszących sukcesy kobiet: specjalistek i przedsiębiorczyń. Badania wstępne wykazały, że kobiety z tej grupy internalizują patriarchalną strukturę społeczną i odczuwają ambiwalencję związaną z realizacją lub próbą odrzucenia tradycyjnych ról płciowych. Objawia się to zespołem negatywnych emocji takich jak poczucie winy, tzw. syndrom oszusta, przewlekły stres i presja. Napięcie to – które określam jako niewidzialne nierówności – może być fundamentalnym źródłem dalszego podtrzymywania nierówności płci, co widoczne jest szczególnie w tej grupie badawczej: teoretycznie mającej wszelkie zasoby umożliwiające równouprawnienie.
W ramach projektu badam ukryte aspekty doświadczeń nierówności młodych, odnoszących sukcesy kobiet z Polski. W efekcie podjętego tematu badania leżą na przecięciu socjologii płci, nauk o organizacji i stosunkach pracy, psychologii społecznej, studiów nad emocjami, badań nad przywilejami strukturalnymi i nierównością oraz mobilnością w górę.
Stawiam pytanie jak odnoszące sukcesy, pracujące Polki opowiadają o swoich doświadczeniach w zakresie radzenia sobie z upłciowionymi oczekiwaniami dotyczącymi podejmowania decyzji, negocjacji różnych sprzecznych ról płciowych i życia osobistego? Ponadto badam, jaki wpływ ma zinternalizowany patriarchat ma na ich zdrowie emocjonalne, dobrobyt oraz podtrzymywanie nierówności płciowych w Polsce?
W centrum zainteresowań badawczych leży 6 obszarów życia kobiet:
Metody badań
Realizacja projektu była poprzedzona badaniami wstępnymi, w ramach których przeprowadzono 32 wywiady biograficzne.
Badania są realizowane z wykorzystaniem techniki zogniskowanych wywiadów grupowych z kobietami odnoszącymi sukcesy zawodowe.
Kim są kobiety sukcesu?
Znaczenie projektu dla nauki
Na temat kobiet z wyższych warstw społecznych, w tym tzw. kobiet sukcesu wciąż brakuje przekrojowych badań. Dominujący, także w Polsce, jest jednak paradygmat neoliberalny. Ta perspektywa koncentruje się jednak na ekonomiczno-prawnych nierównościach, ze szczególnym naciskiem na brak dostępu do stanowisk kierowniczych, czy zarobki. W realizowanym projekcie badawczym kluczowym jest odejście od perspektywy feminizmu neoliberalnego. Wynika to nie tylko z próby przeniesienia ciężaru badań nad nierównościami kobiet z kwestii ekonomiczno-prawnych na zinternalizowane wzorce zachowań i uwarunkowania emocjonalne, ale przede wszystkim przekonania o negatywnym wpływie i braku adekwatności paradygmatu feminizmu neoliberalnego.
Nieliczne badania z socjologii płci i pracy, czy gender studies wskazują na bardziej złożony, hybrydalny obraz życia kobiet odnoszących sukcesy, co stawia dotychczasowe definicje pod znakiem zapytania.
Nowe formy nierówności wśród awansujących kobiet stanowią ważną lukę współczesnej nauki. Jej wypełnienie jest koniecznie z powodów teoretycznych, metodologicznych, a także związanych z praktyką społeczną – rozpoznaniem problemów i sformułowanie wskazówek w ramach aplikacyjnego wymiaru nauki. Kluczowym jest podjęcie tego tematu w realiach polskiej struktury społecznej, ponieważ patriarchat i nierówności nie mają charakteru uniwersalistycznego, a zero-jedynkowa implikacja wyników badań z innych kontekstów prowadzi do tworzenia fikcji (Butler, 2008, 46-48). W efekcie nierówności należy badać w konkretnym kontekście kulturowym, etnicznym, politycznym, klasowym, czy rasowym, a w Polsce wciąż brakuje badań nad tą grupą kobiet.
Badanie pozwoli więc wypełnić istotną lukę w dotychczasowych analizach nierówności oraz sformułować wskazówki dla praktyków.
